Artikel 50 AI Act: transparantieplicht voor chatbots, deepfakes en AI-content

Artikel 50 is één van de meest praktische artikelen van de hele AI Act, en raakt vrijwel ieder bedrijf met een website, marketingafdeling of klantenservice. Het regelt vier transparantieplichten: voor chatbots, voor emotie- en biometrische detectiesystemen, voor deepfakes en voor AI-gegenereerde tekst over publieke onderwerpen.

Belangrijk: artikel 50 geldt ongeacht risiconiveau. Ook als uw AI-toepassing geen hoog-risico is, moet u aan deze transparantie-eisen voldoen.

De vier verplichtingen op een rij

1. Chatbot-disclosure

Gebruikers moeten weten dat ze met een AI praten, niet met een mens. De melding mag in tekst, geïntegreerd in de openingsboodschap van de chat ("Hallo! Ik ben een AI-assistent."). Geen aparte popup nodig, wél direct zichtbaar bij de eerste interactie.

2. Emotie- en biometrische categoriseringssystemen

Als uw systeem emoties detecteert of mensen biometrisch indeelt, moet u betrokkenen daarover informeren vóórdat de gegevens worden verwerkt. Let op: voor de werkvloer en het onderwijs is emotieherkenning sowieso verboden onder artikel 5; deze meldplicht geldt alleen waar het überhaupt mag.

3. Deepfakes

Synthetische beelden, audio of video die echte personen of gebeurtenissen lijken te tonen, moeten als zodanig worden gelabeld. Een zichtbare watermark of duidelijke melding ("Deze video is met AI gegenereerd") is nodig. Uitzondering: artistieke en satirische content, mits dat duidelijk uit de context blijkt.

4. AI-gegenereerde tekst over publieke onderwerpen

Tekst die geheel of grotendeels door AI is gegenereerd en gaat over zaken van algemeen belang (politiek, gezondheid, veiligheid), moet als AI-gegenereerd worden gemarkeerd. Uitzondering: als er menselijke redactionele review is met inhoudelijke verantwoordelijkheid, vervalt de plicht.

Twee technische eisen die u snel over het hoofd ziet

1. Machine-leesbare markering, voor synthetische output (beeld, video, audio, tekst) moet de markering ook door machines detecteerbaar zijn. Denk aan watermerk-metadata of C2PA-credentials. Dit ligt grotendeels bij de provider van het AI-model, maar u als deployer moet wel een tool kiezen die dit ondersteunt.
2. Toegankelijkheid, meldingen moeten begrijpelijk en in een passende vorm zijn voor mensen met een beperking. Een grijze tekst onder een chatbot-widget is niet voldoende.

Praktische do's en don'ts

• Do: noem in de eerste boodschap dat de chatbot AI is, in heldere taal.
• Do: markeer AI-gegenereerde afbeeldingen op uw social media met een vermelding in de caption of een watermark.
• Do: zet in uw AI-beleid wie verantwoordelijk is voor het labelen van content.
• Don't: verstop de melding in algemene voorwaarden, die telt niet als directe transparantie.
• Don't: ga ervan uit dat uw leverancier (bv. ChatGPT) dit voor u regelt, deze plicht ligt bij u als deployer.

Sancties

Niet voldoen aan artikel 50 valt in de tweede boetecategorie: tot €15 miljoen of 3% van de wereldwijde jaaromzet. In de praktijk komt handhaving meestal naar aanleiding van klachten van consumenten of concurrenten, niet uit een steekproef.